Polska kinematografia wydała na świat kilkoro reżyserów, których nazwiska znane są każdemu cinefilerowi. Nie jest to zbieg okoliczności – wynika z połączenia dramatycznej historii, silnych szkół filmowych i artystycznej odwagi, którą polscy twórcy demonstrowali nawet w czasach cenzury.
Andrzej Wajda (1926–2016)
Kronikarz polskiej historii
Andrzej Wajda to najbardziej znany polski reżyser. Przez ponad 60 lat tworzył filmy, które były jednocześnie artystyczną wypowiedzią i politycznym aktem. Kanał, Popiół i Diament, Człowiek z marmuru, Człowiek z żelaza – każdy z tych tytułów dokumentował kolejny rozdział polskiej historii XX wieku.
W 2000 roku otrzymał honorowego Oscara za całokształt twórczości. Katyń (2007) – film o zbrodni sowieckiej na polskich oficerach – był nominowany do Oscara w kategorii najlepszego filmu nieanglojęzycznego i miał dla Wajdy wymiar osobisty: jego ojciec zginął w Katyniu.
Krzysztof Kieślowski (1941–1996)
Mistrz psychologicznego detalu
Kieślowski zaczynał od dokumentu – i ta wrażliwość na szczegół, na twarz, na gest nigdy go nie opuściła. Jego Dekalog (1988) – dziesięć filmów telewizyjnych inspirowanych Dziesięciorgiem Przykazań – jest przez wielu krytyków uznawany za najważniejsze dzieło polskiego kina w ogóle.
Trylogia Trzy kolory (Niebieski, Biały, Czerwony) z lat 1993–94 potwierdziła jego pozycję jako jednego z najważniejszych twórców końca XX wieku. Ostatni film cyklu, Czerwony, zdobył nominację do Oscara.
Agnieszka Holland (ur. 1948)
Głos sumienia polskiego kina
Agnieszka Holland jest jedyną polską reżyserką, która trzykrotnie była nominowana do Oscara i zdobyła Złotego Lwa w Wenecji za film Zielona granica (2023). Jej twórczość jest wyjątkowo konsekwentna: w centrum zawsze stoi człowiek uwikłany w wielką historię lub instytucję.
Holland reżyserowała nie tylko filmy, ale też odcinki serialu The Wire, House of Cards i Treme – co uczyniło ją jedną z najbardziej rozpoznawalnych polskich twórczyń za oceanem.
Paweł Pawlikowski (ur. 1957)
Poeta polskiego ekranu
Pawlikowski zdobył Oscara za Idę (2013) – czarno-biały, minimalistyczny film o zakonnicy odkrywającej żydowskie korzenie. Zimna Wojna (2018) – romans rozgrywający się na tle podziałów zimnowojennej Europy – przyniosła mu nagrodę za reżyserię w Cannes.
Charakterystyczne dla jego stylu są długie ujęcia, oszczędny dialog, czarno-białe zdjęcia i muzyka jako pełnoprawny element dramaturgiczny. Pawlikowski nie śpieszy się – jego filmy mają atmosferę, którą buduje się z drobiazgów.
Roman Polański (ur. 1933)
Mistrz psychologicznego thrillera
Polański zadebiutował debiutanckim Nożem w wodzie (1962), który natychmiast zwrócił na niego uwagę Hollywood. Emigrując z Polski, stworzył za granicą filmy uznawane za arcydzieła thrillera psychologicznego: Dziecko Rosemary, Chinatown, Lokator.
Jego polska strona ujawniła się najpełniej w Pianiście (2002) – osobistej opowieści o żydowskim muzyku w getcie warszawskim. Film zdobył Złotą Palmę w Cannes, Oscara za reżyserię i trzy kolejne statuetki Akademii.
Młode Pokolenie: Twórcy Następnej Dekady
Obok wielkich nazwisk warto śledzić twórców, którzy dopiero budują swoje pozycje. Jan Komasa (Sala samobójców, Corpus Christi) zdobył nominację do Oscara za Corpus Christi (2019) – film o młodym mężczyźnie, który po wyjściu z zakładu poprawczego podszywa się pod księdza. Jego kino jest intensywne, ryzykowne i emocjonalnie bezpośrednie.
Małgorzata Szumowska (Ono, Twarz) i Magnus von Horn (Sweat, Dziewczyna z igłą) – choć von Horn jest Szwedem tworzącym w Polsce – reprezentują kino autorskie, które nie szuka kompromisów z widzem masowym.